Voor elke editie van de Geestdrift interviewt een van onze redacteuren – zoals de titel allicht al verraadt – een docent over zijn onderzoek. Dit maal spreekt redacteur Dirk Baart muziekwetenschapper dr. Michiel Kamp. 

DB: U bent gevraagd een hoofdstuk over de rol van muziek in virtual reality bij te dragen aan een bundel over cinematisch luistergedrag. Een van uw andere projecten, dat zich bezighoudt met sociale isolatie en inclusie, richt zich daar ook op.

MK: “Klopt, al staat dat nog erg in de kinderschoenen. Ik bevind me eigenlijk heel erg aan de periferie van dat project, mede omdat nog niet goed duidelijk is wat muziek nou precies doet in virtual reality. Nu ik benaderd ben om daar een heel hoofdstuk over te schrijven, moet ik min of meer die vraag zien te beantwoorden.”

DB: Is de rol van muziek in VR te vergelijken met de rol van muziek in videogames, films en dergelijke?

MK: “Dat is een goede vraag. Zodra ik gevraagd ben dat hoofdstuk te schrijven, ben ik op internet gaan kijken en zag ik dat de Oculus Rift, een virtual reality-bril, in de zomeruitverkoop was. Daar heb ik toen mijn vakantiegeld aan opgemaakt, maar hij is nog steeds niet verzonden. Ik kan dus nog geen onderzoek doen en weet het antwoord nog niet. Je kunt wel zeggen dat het waarschijnlijk is dat de muzikale functies in VR vergelijkbaar zijn met die in videogames. Tegelijkertijd zijn er ook VR-films en VR-videoclips. Waarschijnlijk is de functie van muziek in VR een combinatie van verschillende vormen van luisteren zoals we die toepassen op verschillende langer bestaande media. Dan is het nog maar de vraag tot in hoeverre dat in elkaar gaat overlopen en tot in hoeverre er dan mediumspecifieke eigenschappen van VR een rol gaan spelen.”

DB: VR is een heel nieuw medium, maar wat is over het algemeen de waarde van onderzoek naar muziek in media volgens u?

“Ik geef altijd het antwoord van musicoloog Philip Tagg: we luisteren gemiddeld vier uur per dag naar muziek, waarvan twee uur per dag naar muziek die wordt voortgebracht door media. Je luistert nou eenmaal niet op een aandachtige manier naar al die muziek. Ik vind het belangrijk om niet alle situaties waarin je niet direct aandacht schenkt aan de muziek af te doen als situaties die onrecht doen aan die muziek. Ik ben juist heel benieuwd naar hoe componisten en luisteraars die situaties vorm en waarde geven. Populaire muziek heeft ook waarde, maar op een andere manier dan klassiek. Hetzelfde geldt voor muziek in verschillende media.”

MK: Lukt het u nog muziek te luisteren zonder daar direct begrippen op te plakken?

“Soms zit dat in de weg, maar soms wordt het er juist interessanter door. Afgelopen zaterdag was ik naar Dunkirk. Voor het grootste deel werkte de soundtrack van Hans Zimmer, die al eerder samenwerkte met regisseur Christopher Nolan, uitstekend. Maar er was één moment waarbij het geheel voor mij uit elkaar viel. Daarbij vroeg ik me af, of dat kwam door mijn achtergrond. Op een bepaald moment zie je hoe bootjes arriveren in Duinkerke, waarbij je een heel gedragen melodie hoort die zo uit ‘Nimrod’ lijkt te komen, een deel van Edward Elgars Enigmavariaties. Het was zo overdreven episch en eigenlijk zie je daar maar tien bootjes drijven. Het waren gewoon te weinig bootjes voor de lengte en het volume van de muziek. Ik weet niet of ik dat op dat moment voelde omdat ik gewend ben om over dat soort dingen na te denken, of dat het gewoon niet werkte. Aan de andere kant denk ik vaak: als de film even minder interessant is, let ik gewoon lekker op de muziek.”


Dr. Michiel Kamp
Junior universitair docent Muziekwetenschap
Departement Media- en Cultuurwetenschappen
Instituut voor Cultuurwetenschappelijk Onderzoek (ICON)