“Dit is echt een interessante en serieuze studie,” vertelt Judith Kouwenhoven over haar onderwijs aan de Universiteit voor Humanistiek (UvH) in Utrecht. Toch heeft de universiteit met vooroordelen te maken. Termen als ‘geestelijke verzorging’ en ‘bezinningsbijeenkomsten’ komen nogal zweverig over. Maar niets is minder waar: op de UvH leer je praktische en wetenschappelijke theorieën om de positie van de mens in verschillende studierichtingen en maatschappelijke structuren te ontleden.

Tekst door Joram Appel. Beeld door Margot Hoogerwerf.

“Je moet altijd uitleggen wat de Universiteit voor Humanistiek is,” vertelt Judith (24) in een café aan het Janskerkhof. “Ik voel de druk nu wel om het goed uit te leggen hoor,” grapt ze. Ze vertelt dat ze nooit moeite heeft als mensen vragen om uitleg. “De universiteit heeft wel een imagoprobleem. Het jargon en de uitstraling zouden iets meer richting regulier onderwijs kunnen. De opleiding is niet herkenbaar genoeg.”

Dat is ook de reden dat Judith, derdejaars bachelorstudent, twijfelde of ze aan de UvH nog haar (drie jaar durende) master zou willen doen. Je wordt dan over het algemeen opgeleid tot ‘geestelijk verzorger’. “Ik was de master om die reden bijna niet gaan doen, maar het zijn maar woorden. De term is onhandig, maar het beroep is erg belangrijk en heel relevant voor de samenleving en de mens. Het is helemaal niet zo zweverig als het lijkt.”

“Het is helemaal niet zo zweverig als het lijkt.”

Wat is het dan wel? Op de studie Humanistiek (de enige bachelor die wordt aangeboden op de UvH) kijk je naar veel verschillende wetenschappelijke disciplines vanuit humanistisch perspectief. “Dat betekent dat we allereerst kijken naar capaciteiten en talenten die een mens in zich draagt. Vervolgens leren we in verschillende vakken bewust te worden van de verschillende perspectieven met betrekking tot de mens die in de wereld aanwezig zijn,” vertelt Judith.

“De studie is multi- en interdisciplinair. We kijken steeds hoe al die verschillende richtingen menselijker kunnen.” Maar ‘menselijker’ is een subjectieve term die iedereen op een eigen manier kan invullen. “Klopt,” zegt Judith. Ze legt uit dat de definitie ook bij de UvH niet vaststaat, en dat debat en discussie een groot deel van de opleiding zijn: “We gaan de discussie aan over hoe de mens in verschillende structuren, instellingen of religies terugkomen. Dat is een grote waarde van Humanistiek. We kunnen overal een open gesprek over aangaan.” Om die reden werken gemeenten graag met studenten Humanistiek. “De vaardigheid om met een open blik en vanuit verschillende perspectieven naar samenwerking in de samenleving te kijken is een meerwaarde.”

Humanistiek versus humanisme

Humanistiek moet volgens Judith niet worden verward met humanisme, de filosofische stroming uit de vijftiende eeuw, waarvan Erasmus een belangrijke vertegenwoordiger was. “Dat humanisme heeft zoveel met mijn studie te maken dat ik er niks van weet,” grapt Judith. Natuurlijk is humanisme wel een centraal thema. “Zelfbeschikkingsrecht, individualiteit, secularisme en gelijkwaardigheid zijn terugkerende thema’s,” maar er worden geen levensbeschouwelijke dogma’s opgelegd. “Je kan humanistiek prima combineren met religie. Zo hadden we een protestantse man die levensbeschouwing doceerde. Humanistiek is niet per definitie atheïstisch,” legt Judith uit. “We beschouwen religie wel, net als eigenlijk bijna alles, als een conceptueel product van de mens. In de geschiedenis kijken we dan bijvoorbeeld naar hoe God door de tijd op afstand kwam te staan, en de mens zichzelf steeds meer centraal stelde.”

“Humanistiek richt zich puur op de rol en de positie van de mens.”

Humanistiek is wat dat betreft niet anders dan een studie Geesteswetenschappen aan de Universiteit Utrecht. Ook wij proberen structuren in de samenleving bloot te leggen. Het verschil zit hem er met name in dat de studie Humanistiek zich puur richt op de rol en de positie van de mens.  Dat wordt toegepast op verschillende wetenschappelijke disciplines als filosofie, geschiedenis, sociologie en psychologie. “Natuurlijk vind ik het wel jammer dat ik niet dieper op elke discipline inga. Maar het is waardevol dat je verschillende manieren van kijken leert onderscheiden,” vertelt Judith over het multidisciplinaire karakter van Humanistiek.

Tekst gaat verder onder afbeelding

Ook hier, aan de Kromme Nieuwegracht 29, proberen ze structuren in de samenleving bloot te leggen.

Maar wat word je nou als je Humanistiek hebt gestudeerd? Een andere UvH-student, Milan van Keulen, zit in zijn eerste jaar van de master en vertelt over de telefoon over zijn baanopties: “Een groot deel van de studenten komt terecht in de geestelijke verzorging. Dat lijkt me erg interessant, maar ook erg zwaar. In het ziekenhuis heb je geestelijk verzorgers die helpen omgaan met ziekte. Ook in detentiecentra en bij defensie zijn geestelijk verzorgers in dienst.” Om geestelijk verzorger te worden, moet je een examen afleggen bij het Humanistisch Verbond. “Maar eigenlijk is geestelijk verzorger geen goede term,” vertelt Judith. Ze vertelt dat de term wel religieus, spiritueel of zweverig klinkt. “Iets in de trant van ethisch begeleider zou misschien een betere term zijn.”

Milan vertelt dat hij eerst commerciële economie studeerde, maar met een premaster naar de master Humanistiek is verhuisd. “De studie gaat om de mens in de breedste zin van het woord, maar ook heel erg over jezelf. We krijgen veel ruimte voor praktische vaardigheden. Reflectie, gespreksvaardigheden, samenwerken en debatteren zijn een groot deel van de opleiding,” vertelt Milan. Judith beaamt dat dit een belangrijk aspect van de opleiding is. “Ik kan dingen die ik in mijn studie leer veel gebruiken in het dagelijks leven.” Ze noemt een voorbeeld: “Als ik gefrustreerd op iets stoms reageer, zegt dat veel over mijn eigen grenzen. Ik kan dan bijvoorbeeld kijken naar machtsverhoudingen in gesprekken, en hoe ik daar mee om kan gaan.”