Plaatsvervangende schaamte. Wanneer ik een film kijk, en een personage zet zichzelf compleet voor schut, of er zit een scene in waarin alles er gewoonweg te dik bovenop ligt, kijk ik niet meer. Ik kan het niet verdragen. Vroeger, toen ik nog tv keek, was dat makkelijker; ik zapte naar een ander kanaal om daar een commercial uit te zitten – waarna ik voorzichtig weer terug kon naar mijn film. Tegenwoordig loop ik even weg van mijn computer, even theewater opzetten, of iets dergelijks, maar in de bioscoop… in de bioscoop ben ik veroordeeld tot het doorleven van die emotie die ik doorgaans zo graag vermijd: plaatsvervangende schaamte.

Door: Aster Hoving

De film Patti Cake$ heeft het mij en mijn afkeer voor plaatsvervangende schaamte af en toe best even moeilijk gemaakt – maar, op een goede manier. Daar kom ik op terug. De film is zowel het filmdebuut van regisseur Jeremy Gasper als dat van hoofdrolspeelster Danielle MacDonald. MacDonald speelt Patricia Dombrowski, ook wel bekend als Killa P, of, Patti Cake$. Patricia woont in New Jersey, samen met haar alcoholistische moeder, aan een rolstoel gekluisterde oma, en beste vriend Hareesh.

Het leven in New Jersey is verschrikkelijk, volgens Patricia en Hareesh. Opgesloten zitten ze, in een stadje vol kleingeestige en vooral miserabele mensen. Dat zal echter niet lang meer duren, want de twee vrienden hebben een plan. Als rapduo, waarin Patricia zorgt voor de ‘bars’ en Hareesh voor gladde R&B-coupletten, zullen ze binnenkort de wereld gaan veroveren. Een rap carrière is voor Patricia en Hareesh de weg naar de stad die, vanuit New Jersey, wel altijd in het zicht, maar nooit binnen handbereik ligt: New York.

Ze is bezig met kunst maken, maar vrijwel iedereen die ze tegen komt maakt een opmerking over haar lichaam

Tijdens het najagen van deze droom stuit het duo op de nodige obstakels. Stoere jongens uit de buurt, een opnamestudio die hen niet serieus neemt, Patricia’s moeder die haar de grond in probeert te stampen uit frustratie om haar eigen geflopte muziek carrière. Daarnaast is er het andere obstakel dat Patricia niet alleen professioneel, maar op alle vlakken van haar bestaan dwarszit: haar lichaam. Patricia is dik. Zelf is ze, godzijdank, niet zo veel bezig met haar uiterlijk (we zien daar in elk geval niet veel van in de film), ze is bezig met kunst maken, maar vrijwel iedereen die ze tegen komt maakt een opmerking over haar lichaam.

En dan is er de persoon die, wanneer hij Patricia ontmoet, geen dik meisje ziet, maar een dichteres. Basterd, de mysterieuze sociale verschoppeling, wordt met zijn beats en instrumenten essentieel onderdeel van de vierkoppige formatie waarmee Patricia en Hareesh een debuutsingle uitbrengen. Oma Nana maakt het geheel compleet – en dit karakter is essentieel onderdeel van het succes van de film, omdat ze zo verschrikkelijk komisch is, maar eerst kom ik terug bij het begin van dit artikel, plaatsvervangende schaamte.

De film zit vol met momenten dat ik even in elkaar kromp van schaamte

Zoals ik al zei, de film zit vol met momenten dat ik even in elkaar kromp van schaamte. Scenes waarin Hareesh veel te veel overtuigd is van zichzelf en zijn wilde droom, terwijl de werkelijkheid voor hem zo grauw is, of scenes met de ontzettend smakeloze dromen van Patricia waarin ze vanaf de straat omhoog een hip-hop-hemel van groene rook inwandelt. Vooral ook de verhaallijn zelf deed mij af en toe ineenkrimpen, alle obstakels die Patricia en haar vrienden tegenkomen zijn voorspelbaar, onderdeel van een vrij gestandaardiseerde verhaallijn over de weg naar succes, en aan het eind van de film wordt de kijker getrakteerd op een een-na-laatste scene waarin alles op zo’n meesterlijk afgezaagde en daarmee gênante manier samenkomt, dat ik er, om niets aan je plezier af te doen, niets over wil vertellen.

Ja, plezier. Ik, de koningin van het plaatsvervangende-schaamte-ontwijken, heb me vermaakt! Alles ligt er zo dik bovenop in deze film dat ik niets anders kan denken dan dat het de bedoeling is de kijker zich af en toe flink ongemakkelijk te laten voelen. Deze gelatenheid wordt vervolgens beloond door dolkomische scenes, vooral tijdens de scenes met Nana zaten er in de zaal mensen hardop te lachen. De momenten van spanningsopbouw en stoom aflaten wisselen elkaar goed af, waardoor het publiek, net op het moment dat je denkt dat het te veel wordt, opgelucht kan ademhalen, kan lachen. Hardop lachen is in Patti Cake$ de remedie tegen het kwetsbare, het gênante, het hoge net-niet-gehalte van het leven van alledag – het leven van ons allemaal. Heerlijk.