Dansen met een pil of iets anders achter de kiezen is al jaren zeer in trek. Onder studenten neemt het gebruik van verschillende soorten drugs toe, maar sinds een paar jaar blijft het drugsgebruik onder hen niet beperkt tot feesten en partijen. Integendeel: studeren met een pil op wordt langzaamaan de norm.  

Door: Edwin van Druten

Iemand die al langere tijd middelen gebruikt om beter te kunnen studeren is UU-student Pieter*. “Het helpt gewoon enorm om dingen op tijd en volledig af te maken, want daar heb ik grote moeite mee. Ik kan nu makkelijk de knop omzetten en zo gefocust te blijven op één ding. Een paper bijvoorbeeld.” Pieter is nu derdejaars en begon met het gebruiken van ritalin in zijn laatste jaar van het vwo. In het eerste jaar op de universiteit merkte hij dat de ritalin, die hij verkreeg via “een vriend van een vriend”, niet meer voldeed. “Ik was nerveus op de momenten dat ik er geen gebruik van maakte. Ik werd er trillerig van. En op de momenten dat ik het wel gebruikte, vreesde ik het moment dat het uitgewerkt was. Ik kon me niet meer concentreren. Daar komt bij dat mijn contact voor het verkrijgen van de pilletjes niet in Utrecht kwam wonen, dus ik moest eigenlijk op zoek naar een nieuwe leverancier of een ander middel. Speed en andere harddrugs gingen mij veel te ver, maar ik maak nu al bijna twee jaar gebruik van middelen zoals Braincaps en Studeerpil. Een huisgenoot en ik hebben samen een voorraad die we om en om aanvullen.”

“Op de momenten dat ik ritalin gebruikte, vreesde ik het moment dat het uitgewerkt was.”

Pieters ervaringen met ritalin zijn niet ongewoon. Ritalin, of eigenlijk het amfetamine methylfenidaat, kent vele bijwerkingen, zoals slapeloosheid, nervositeit en hoofdpijn. Soms treden er ernstigere klachten op, zoals psychotische stoornissen, spiertrekkingen en zelfs hartstilstanden, hoewel dat laatste zeldzaam is. Voor speed gelden veelal dezelfde bijwerkingen, omdat ook hierin amfetamine zit, hetzij vaak een andere, illegale, soort. Gelukkig, mag je concluderen, grijpen studenten steeds vaker naar alternatieven van ritalin en speed.

Braincaps, Studeerpil en vele anderen vergelijkbare middelen zijn zeer in trek onder studenten en jonge werkenden. Jaarlijks stijgt de afname van de capsules die zij aanbieden gestaag. Braincaps heeft verreweg het grootste marktaandeel in de studie-stimulerende middelen in Nederland – op koffie na dan. In 2016 gingen er meer dan 160.000 capsules over de toonbank en de verwachting is dat dit jaar opnieuw een flinke groei waarneembaar zal zijn, mede door de samenwerkingen die Braincaps aan is gegaan met onderwijsinstellingen. David Lo Dico, een van de oprichters van Braincaps, bevestigt telefonisch de sterke groei die zij doormaken en legt uit waarom hij denkt dat Braincaps en vergelijkbare middelen zo in trek zijn: “Studenten en jonge arbeidskrachten ervaren in onze optiek een steeds grotere druk om te presteren. Vereiste werkervaring of het moeten halen van een tentamen, of combinaties hiervan, zorgen ervoor dat falen geen optie meer is. Een middel zoals onze capsules kan ervoor zorgen dat mensen bereiken wat ze willen bereiken, omdat ze beter kunnen focussen. Daarnaast zijn we een alternatief voor veel schadelijke middelen als ritalin en speed. Braincaps zijn verantwoord.” Hieraan voegt de ondernemer toe: “We erkennen echter wel dat dit allemaal symptoombestrijding is. Het probleem van toenemende druk en stress onder studenten en pas-afgestudeerden is maatschappijbreed. In de oplossing daarvan willen we een rol spelen door betere voorlichting te geven over het gebruik van onze Braincaps, door transparant te zijn over ons product en informatie en voorlichting te geven over middelengebruik in het algemeen.” Lo Dico legt een vinger op de gevoelige plek. Het middelengebruik is inderdaad een gevolg van het maatschappijbrede probleem dat studenten veel meer druk ervaren. Toekomstige werkgevers verwachten niet alleen een mooie cijferlijst: ook buitenlandervaring, stages, nevenfuncties bij sportverenigingen of een bestuursjaar zijn bijna allemaal vereist. Daarbij komt dat langer studeren dan beoogd actief wordt tegengaan door de overheid.

“Studenten ervaren een steeds grotere druk om te presteren. Falen is geen optie meer.”

Maar zijn deze middelen wel echt verantwoord? Prof. dr. Arno Hoes, hoogleraar Klinische Epidemiologie en Huisartsgeneeskunde van het UMC en de UU, is daar niet van overtuigd. Hoewel geen van de ingrediënten van de capsules schadelijk is, zoals amfetamine, stelt Hoes via de mail dat er geen wetenschappelijke onderbouwing is voor een positieve werking van Braincaps en consorten. Daarbij: “Het leidt niet tot betere studieresultaten, want de meeste ingrediënten zitten ook gewoon in normale, goede voeding.” In een artikel van de Volkskrant, waar Braincaps gek genoeg zelf naar verwijst op hun website, noemt een andere hoogleraar de capsules van Braincaps placebo’s. Hoes sluit zich hierbij aan en voegt toe dat de drie eisen die worden gehanteerd bij het maken van de pillen van Braincaps hem niet overtuigen van iets anders. Die drie eisen zijn dat de stoffen in de capsules natuurlijk, veilig en wetenschappelijk bewezen moeten zijn. Hoes wijst erop dat iets wat natuurlijk is niet per definitie veilig of gezond is. Daarnaast worden de capsules van Braincaps gedefinieerd als voedingssupplementen, hetgeen betekent dat ze uit niets anders mogen bestaan dan stoffen die ook in voeding te vinden zijn. Geen geneesmiddelen dus. De tweede eis, aangaande veiligheid, is weinig waard, omdat peer reviewed onderzoek over de veiligheid van van deze middelen en hun effecten niet bestaat. Logischerwijs wordt ook niet aan de laatste eis voldaan. Hoes: “Er is wel bekend wat voor effecten en bijwerkingen cafeïne heeft, en dat geldt ook voor sommige andere ingrediënten, maar goed onderzoek naar hun pillen ken ik niet.”

In Nederland mag je voedingssupplementen op de markt brengen, zonder dat je aantoont dat ze werken en zonder dat je aantoont dat ze niet te veel bijwerkingen hebben. Bij geneesmiddelen moet dat wel, alvorens een handelsvergunning van het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen te mogen ontvangen. Ingegrepen wordt alleen als er bijwerkingen zijn bij een hoge dosis of als er stoffen of verontreinigingen aanwezig zijn die bijwerkingen geven. Verder is het eigenlijk vrij spel. Daarom is het belangrijk dat er vraagtekens worden gezet bij de werking van Braincaps en hun gelijken. Zij bezitten namelijk geen wetenschappelijke basis en zijn niet beoordeeld of gecontroleerd. Hoes drukt het iets minder mild uit: “Als ze echt denken dat die pilletjes werken en geen bijwerkingen hebben, moeten ze ook dapper zijn en echt onderzoek doen en dat in goede tijdschriften publiceren. Nu zie ik de eigenaren van Braincaps toch als handige jongens die geld willen verdienen door studenten voor de gek te houden.”

*De echte naam van Pieter wordt achtergehouden vanwege privacyredenen.

Dit artikel is onderdeel van een longread, of tweeluik: ‘Work hard, play hard‘.